بزرگترین کشورهای تولیدکننده قهوه در جهان کداماند؟
قهوه یکی از محبوبترین نوشیدنیهای جهان است که میلیونها نفر روز خود را با نوشیدن آن آغاز میکنند. بااینحال، عطر و طعمی که در هر فنجان قهوه تجربه میکنیم، تا حد زیادی به خاستگاه دانهها، شرایط آبوهوایی و شیوه پرورش آنها بستگی دارد. به همین دلیل، قهوه تولیدشده در کشورهای مختلف میتواند ویژگیهای طعمی متفاوتی داشته باشد.
امروزه کشورهای متعددی در آسیا، آفریقا و آمریکای لاتین به کشت و تولید قهوه مشغول هستند، اما برخی از آنها به دلیل حجم بالای تولید، نقش مهمتری در تأمین قهوه بازار جهانی دارند. در این مقاله با مهم ترین کشورهای تولید کننده قهوه در جهان آشنا میشویم و ویژگیهای دانههای تولیدشده در هر کشور را بررسی میکنیم.
قهوه در کدام کشورهای جهان کشت میشود؟
قهوه عمدتاً در مناطق گرمسیری جهان و در محدودهای جغرافیایی به نام کمربند قهوه (Coffee Belt) کشت میشود. این محدوده در اطراف خط استوا و میان مدار رأسالسرطان و مدار رأسالجدی قرار دارد و بخشهایی از آمریکای مرکزی و جنوبی، آفریقا و آسیا را در بر میگیرد.
شرایط اقلیمی این مناطق، از جمله دمای مناسب، میزان بارندگی، ارتفاع از سطح دریا و نوع خاک، بستر مناسبی برای رشد درختان قهوه فراهم میکند. البته شرایط کشت در تمام این کشورها یکسان نیست؛ برای مثال، قهوه عربیکا معمولاً در مناطق مرتفعتر رشد مطلوبی دارد، درحالیکه روبوستا در مناطق گرمتر و کمارتفاعتر نیز بهخوبی پرورش مییابد.
تفاوت شرایط محیطی، یکی از دلایل اصلی تنوع طعم و عطر قهوه در جهان است. از قهوههای میوهای و معطر آفریقا گرفته تا دانههای شکلاتی و آجیلی آمریکای جنوبی و قهوههای پرکافئین آسیا، هر منطقه ویژگیهای منحصربهفردی به محصول خود میبخشد.
بزرگترین کشورهای تولیدکننده قهوه در جهان
حجم تولید قهوه در کشورهای مختلف تحت تأثیر عواملی مانند شرایط آبوهوایی، میزان بارندگی، سطح زیر کشت و وضعیت اقتصادی کشاورزان تغییر میکند. بااینحال، بعضی کشورها سالهاست که جایگاه مهمی در صنعت جهانی قهوه دارند.
در ادامه، با ۱۰ کشور مطرح در تولید قهوه و ویژگیهای محصولات آنها آشنا میشویم.
۱. برزیل؛ بزرگترین تولیدکننده قهوه جهان
برزیل (Brazil) در آمریکای جنوبی قرار دارد و بیش از ۱۵۰ سال است که جایگاه خود را بهعنوان بزرگترین تولیدکننده قهوه جهان حفظ کرده است. این کشور با تولید سالانه چند میلیون تن قهوه، نقش تعیینکنندهای در تأمین بازارهای جهانی دارد.
وسعت زمینهای کشاورزی، شرایط آبوهوایی مناسب، بارندگی کافی و دمای نسبتاً متعادل در مناطق کشت، از مهمترین عوامل موفقیت صنعت قهوه برزیل محسوب میشوند. در این کشور هر دو گونه قهوه روبوستا و عربیکا، که در برزیل با نام کانیلون نیز شناخته میشود، کشت میشوند.
قهوه برزیل اغلب با ویژگیهایی مانند اسیدیته ملایم، بادی قهوه متوسط تا بالا و نتهای طعمی شکلاتی، آجیلی و کاراملی شناخته میشود. این خصوصیات باعث شدهاند دانههای برزیلی در تولید اسپرسو و ترکیبهای مختلف قهوه کاربرد گستردهای داشته باشند.
۲. ویتنام؛ قطب تولید قهوه روبوستا
ویتنام (Vietnam) یکی از بزرگترین تولیدکنندگان قهوه جهان و از مهمترین تأمینکنندگان دانه روبوستا در بازار بینالمللی است. صنعت قهوه این کشور از قرن نوزدهم و با ورود قهوه در دوران استعمار فرانسه شکل گرفت و بهتدریج توسعه یافت.
یکی از مهمترین نقاط تحول صنعت قهوه ویتنام، اصلاحات اقتصادی سال ۱۹۸۶ بود که زمینه سرمایهگذاری خصوصی و گسترش تولید را فراهم کرد. امروزه منطقه بون ما توت (Buôn Ma Thuột) و ارتفاعات مرکزی ویتنام از مهمترین مراکز کشت قهوه این کشور هستند.
بخش عمده تولید قهوه ویتنام به دانههای روبوستا اختصاص دارد. این دانهها معمولاً کافئین بالاتر، تلخی محسوس، اسیدیته قهوه پایینتر و بادی نسبتاً بالایی دارند.
قهوه ویتنام به دلیل این ویژگیها در تولید اسپرسو، قهوههای ترکیبی و محصولات قهوه فوری کاربرد فراوانی دارد و یکی از مهمترین محصولات تجاری صنعت قهوه جهان به شمار میرود.
۳. کلمبیا؛ تولیدکننده قهوه عربیکای باکیفیت
کلمبیا (Colombia) یکی دیگر از کشورهای مهم تولیدکننده قهوه در آمریکای جنوبی است که شهرت جهانی آن بیش از هر چیز به تولید دانههای عربیکا ارتباط دارد.
موقعیت جغرافیایی این کشور در رشتهکوه آند، ارتفاع مناسب مزارع و شرایط اقلیمی متنوع، محیط مطلوبی برای پرورش قهوه عربیکا فراهم کرده است. بسیاری از مزارع قهوه کلمبیا در ارتفاعات حدود ۱۵۰۰ تا ۲۰۰۰ متر از سطح دریا قرار دارند.
قهوه کلمبیا معمولاً با عطر دلپذیر، طعم متعادل و نتهای میوهای، آجیلی و مرکباتی شناخته میشود. همچنین اسیدیته زنده و بادی متوسط از ویژگیهای رایج بسیاری از قهوههای این منطقه هستند.
ترکیب این خصوصیات باعث شده است قهوه عربیکای کلمبیا در میان علاقهمندان قهوه تخصصی و مصرفکنندگان قهوه تکخاستگاه محبوبیت زیادی داشته باشد.
۴. اندونزی؛ خاستگاه قهوههای خاص و پیچیده
اندونزی (Indonesia) یکی از مهمترین کشورهای تولیدکننده قهوه در آسیاست که سابقه کشت قهوه در آن به اواخر قرن هفدهم میلادی بازمیگردد. کشت تجاری قهوه در این کشور در دوران استعمار هلند آغاز شد و جزیره جاوه از نخستین مناطق تولید آن بود.
شرایط اقلیمی متنوع و جزایر متعدد اندونزی باعث شدهاند قهوههای این کشور ویژگیهای طعمی متفاوتی داشته باشند. از شناختهشدهترین مناطق تولید قهوه میتوان به جاوه، سوماترا و سولاوسی اشاره کرد.
قهوه اندونزی اغلب به دلیل بادی بالا، اسیدیته قهوه ملایم و نتهای خاکی، چوبی، گیاهی و ادویهای شناخته میشود. البته ویژگیهای طعمی بسته به منطقه کشت و روش فرآوری تفاوت دارند.
این خصوصیات باعث شدهاند دانههای اندونزیایی برای تهیه برخی قهوههای تکخاستگاه و ترکیبهای اسپرسو مورد توجه قرار بگیرند.
۵. هندوراس؛ تولیدکننده مطرح قهوه در آمریکای مرکزی
هندوراس (Honduras) از کشورهای مهم تولیدکننده قهوه در آمریکای مرکزی است که بخش قابلتوجهی از قهوه آن در مناطق کوهستانی پرورش مییابد.
آبوهوای این کشور شباهتهایی به سایر مناطق تولید قهوه در آمریکای مرکزی، مانند گواتمالا و کاستاریکا، دارد. بااینحال، صنعت قهوه هندوراس در گذشته به دلیل محدودیتهای زیرساختی و دشواری دسترسی به بازارهای صادراتی با چالشهایی روبهرو بوده است.
بسیاری از مزارع قهوه هندوراس، که به آنها فینکا (Finca) گفته میشود، در مناطق مرتفع قرار دارند. تفاوت ارتفاع، دما، رطوبت و شرایط محلی مزارع موجب شکلگیری طیف متنوعی از ویژگیهای طعمی در قهوه این کشور شده است.
قهوه هندوراس میتواند دارای نتهایی از شکلات، فندق، وانیل و میوههای قرمز باشد. تنوع طعمی و توسعه تولید قهوههای باکیفیت، جایگاه این کشور را در بازار قهوه تخصصی تقویت کرده است.
۶. اتیوپی؛ زادگاه تاریخی قهوه
اتیوپی (Ethiopia) یکی از شناختهشدهترین خاستگاههای قهوه در جهان است و جایگاه ویژهای در تاریخ و فرهنگ این نوشیدنی دارد. این کشور در شرق آفریقا قرار گرفته و بهعنوان خاستگاه طبیعی گونه عربیکا شناخته میشود.
قهوه بخش مهمی از زندگی اجتماعی و فرهنگ مردم اتیوپی است و مراسم سنتی تهیه و نوشیدن آن، جایگاه خاصی در روابط خانوادگی و اجتماعی دارد.
یکی از مهمترین ویژگیهای قهوه اتیوپی، تنوع ژنتیکی بالای دانهها و تفاوت قابلتوجه ویژگیهای طعمی در مناطق مختلف است. مناطق سیداما، یرگاچف و هرار از جمله خاستگاههای شناختهشده قهوه در این کشور هستند.
بسته به منطقه و روش فرآوری، قهوه اتیوپی میتواند دارای عطر گلی، اسیدیته میوهای و نتهایی از مرکبات، انواع توت و میوههای شیرین باشد.
این تنوع، اتیوپی را به یکی از خاستگاههای محبوب در بازار قهوه تخصصی تبدیل کرده است.
۷. پرو؛ تولیدکننده قهوه با طعمهای متعادل
پرو (Peru) یکی دیگر از کشورهای تولیدکننده قهوه در آمریکای جنوبی است که سابقه کشت این محصول در آن به قرن هجدهم میلادی بازمیگردد.
مزارع قهوه پرو در مناطق مختلف شمالی، مرکزی و جنوبی این کشور پراکنده شدهاند. ارتفاعات رشتهکوه آند و تفاوت شرایط آبوهوایی در این مناطق، زمینه تولید قهوههایی با ویژگیهای متنوع را فراهم میکنند.
صنعت قهوه پرو در گذشته با مشکلات زیرساختی و محدودیت دسترسی کشاورزان به بازارهای جهانی مواجه بود. بااینحال، توسعه صادرات و افزایش توجه به کیفیت محصول، زمینه حضور گستردهتر قهوه این کشور در بازارهای بینالمللی را فراهم کرده است.
قهوه پرو معمولاً با بادی متوسط، طعم متعادل و نتهای آجیلی، گلی و میوهای شناخته میشود. همچنین برخی مناطق این کشور در تولید قهوه ارگانیک و تخصصی فعالیت قابلتوجهی دارند.
۸. هند؛ تولیدکننده قهوه عربیکا و روبوستا
هند (India) یکی از قدیمیترین کشورهای تولیدکننده قهوه در آسیاست که تاریخچه کشت قهوه در آن به قرن هفدهم میلادی بازمیگردد.
صنعت قهوه هند در طول تاریخ با چالشهایی مانند شیوع بیماری زنگ برگ قهوه روبهرو بوده است. این بیماری باعث تغییراتی در الگوی کشت و انتخاب گونههای مقاومتر در برخی مزارع شد.
امروزه هر دو گونه عربیکا و روبوستا در هند تولید میشوند، اما روبوستا سهم بیشتری از تولید این کشور را به خود اختصاص میدهد.
بخش عمده مزارع قهوه هند در ایالتهای جنوبی کارناتاکا، کرالا و تامیل نادو قرار دارند. بسیاری از این مزارع در سایه درختان دیگر فعالیت میکنند که یکی از ویژگیهای شناختهشده کشت قهوه در هند است.
قهوه هند بسته به نوع دانه قهوه و منطقه کشت میتواند دارای بادی بالا، اسیدیته ملایم و نتهای شکلاتی، ادویهای و آجیلی باشد. دانههای تولیدشده در این کشور در بازارهای جهانی، بهویژه در ترکیبهای اسپرسو، کاربرد گستردهای دارند.
۹. گواتمالا؛ تولیدکننده قهوه عربیکای معطر
گواتمالا (Guatemala) از کشورهای مهم تولیدکننده قهوه در آمریکای مرکزی است که توسعه تجاری صنعت قهوه آن از قرن نوزدهم میلادی سرعت گرفت.
پس از کاهش اهمیت صنعت رنگهای طبیعی در این کشور، کشت قهوه به یکی از فعالیتهای مهم اقتصادی و صادراتی تبدیل شد و بهتدریج جایگاه قابلتوجهی پیدا کرد.
وجود خاکهای آتشفشانی، ارتفاعات کوهستانی و اقلیمهای متنوع، شرایط مناسبی برای تولید قهوه عربیکا در گواتمالا فراهم کرده است. از جمله واریتههای شناختهشده قهوه این کشور میتوان به کاتورا، کاتوآی و بوربون اشاره کرد.
قهوه گواتمالا معمولاً دارای عطر غنی، بادی متعادل تا بالا و نتهای شکلاتی، ادویهای و میوهای است. تنوع ویژگیهای طعمی در مناطق مختلف این کشور، آن را به یکی از خاستگاههای موردتوجه علاقهمندان قهوه تخصصی تبدیل کرده است.
۱۰. اوگاندا؛ یکی از خاستگاههای مهم روبوستای آفریقایی
اوگاندا (Uganda) از کشورهای مهم تولیدکننده قهوه در شرق آفریقاست که بهویژه در زمینه تولید دانههای روبوستا شناخته میشود.
روبوستا بهصورت بومی در این کشور وجود دارد و کشت آن طی نسلهای مختلف، به بخشی از فعالیتهای کشاورزی و اقتصادی مردم اوگاندا تبدیل شده است.
مناطق مختلفی از جمله نواحی مرکزی، شرقی و غربی کشور در تولید قهوه نقش دارند. همچنین در برخی مناطق مرتفع، بهویژه دامنههای کوه الگون، قهوه عربیکا نیز پرورش داده میشود.
قهوه روبوستای اوگاندا اغلب با بادی بالا، تلخی مشخص و نتهای شکلاتی شناخته میشود. البته بسته به منطقه و شیوه فرآوری، برخی دانهها ممکن است ویژگیهای میوهای و اسیدیته متفاوتی داشته باشند.
در سالهای اخیر، توجه به کیفیت فرآوری و تولید قهوههای تخصصی، فرصتهای تازهای برای حضور قهوه اوگاندا در بازارهای جهانی ایجاد کرده است.
جمعبندی
کشورهای تولیدکننده قهوه هرکدام به دلیل موقعیت جغرافیایی، شرایط اقلیمی، نوع دانه و روشهای کشت و فرآوری، ویژگیهای متفاوتی به قهوه میبخشند. برزیل با تولید گسترده عربیکا و روبوستا، ویتنام با جایگاه برجسته در بازار روبوستا و کشورهایی مانند کلمبیا و اتیوپی با قهوههای عربیکای شناختهشده، نقش مهمی در شکلگیری تنوع بازار جهانی دارند. شناخت خاستگاه قهوه به مصرفکنندگان و فعالان صنعت کمک میکند تا دانههای مناسب را با توجه به طعم، میزان کافئین و نوع مصرف انتخاب کنند. در نهایت، کیفیت یک فنجان قهوه فقط به کشور تولیدکننده وابسته نیست و عواملی مانند انتخاب دانه، شیوه فرآوری، درجه برشتهکاری و روش دمآوری نیز در نتیجه نهایی نقش تعیینکنندهای دارند.